Chili

April 11th, 2010

Chili en de vreer

Iedereen vraagt als ik vertel dat ik naar Chili ben geweest voor een grote fietstocht (van Arica in het noorden naar Puerto Williams of Kaap Hoorn in het zuiden) “Waarom Chili?” Dat is een lang verhaal. Hier enige antwoorden en een groeiende hoeveelheid informatie en links.

De Chileense weg naar het socialisme:
Allende en de Unidad Popular

Veel mensen die ik ken hebben nooit meegekregen dat er in 1973 twee heel belangrijke dingen gebeurden. Het eerste was de terugtrekking van de VS uit Vietnam op 30 april. Het andere was de staatsgreep (“coup”) op 11 september door generaal Augusto Pinochet. Uiteraard met volle steun van het State Department van de
VS en van de CIA.

Voorgeschiedenis

Van 1970 tot 1973 was de socialist Salvador Allende Gossens president van Chili. De Unidad Popular (Volkseenheid) bestaande uit diverse progressieve partijen had de parlementsverkiezingen gewonnen. Met een minderheid weliswaar, maar dankzij de steun van de DC (DemoCristiana, ‘CDA’) kon de UP aan de macht komen en kon Allende president worden.
Zijn nationalisatieprogramma sloeg bij de economisch machtigen (grootgrondbezitters en industriëlen) niet erg aan. Wel bij de arme bevolking. Die kon naar school, kreeg gratis schoolmelk.

Allende was ook de enige president die zich (met matig resultaat overigens) heeft ingezet voor landteruggave aan de inheemse bewoners van m.n. het Zuiden van het land. Überhaupt nationaliseerde Allende de nodige kernindustrieën; zonder vergoeding – die betaalde Pinochet later wel als “herstelbetaling” aan de industriebaronnen.

Zodra Allende aan de macht kwam werd de regering Nixon in de VS al knap nerveus en startte een boycot. Voor de hogere middenklasse braken zware tijden aan voor de arbeiders en boeren daarentegen kwam er een tijd dat het hen fors beter zou gaan. De produktiemiddelen werden gesocialiseerd en landhervormingen gaven grote delen land weer terug aan wie het bewerkten. Logisch dat er weerstand kwam van de hogere klassen. Voeg daarbij de Amerikaanse boycot en je weet zeker dat de middenklasse het benauwd krijgt en de straat op gaat.

De dictatuur

Vanaf de bloedige coup op 11 september 1973 was het gedaan met Chili’s weg naar het socialisme. Ervoor in de plaats kwam een schoolvoorbeeld van het neoliberalisme waar zelf Margaret Thatcher jaloers op kon zijn. Dat systeem werd met grof geweld opgelegd en vele tegenstanders – politiek of economisch, arbeiders, indianen of politici – werden bruut vermoord en/of gemarteld. De huidige presidentskandidaat voor de Concertación, Michelle Bachelet, is ook gemarteld tijdens de dictatuur; haar vader heeft het niet overleefd.

De transitie: democratuur

In 1990 heeft Pinochet zijn nederlaag in het door hem zelf uitgeroepen referendum toegegeven
en is er een overgang ingezet. Hij had echter wel met zijn collega’s in de dictatuur gezorgd dat zijn kostbare erfenis niet zomaar om zeep kon woren geholpen. Er kwam een duaal stelsel waarbij de zitttende klasse tweemaal zoveel zetels krijgt als de oppositie. Aangezien de conservatieven de zittende macht vormden, was het makkelijk echte hervormingen tegen te houden.

De eerste presidenten hebben – deels door zijn in de grondwet verankerde macht – geen echte pogingen ondernomen om deze hinderlijke erfenis af te schaffen. Voor een deel kwam het ook wel goed uit: er is veel en snel geliberaliseerd, zodat Chili voor een fors deel weer in Spaanse handen is. Misschien moest Pinochet eerst onttroond worden tot het wrak dat hij nu is, misschien moest eerst zichtbaar worden wat een achterbakse profiteur hij echt was, voordat iemand echt veranderingen kon (willen) aanbrengen.

Ondanks de zogenaamde economische modernisering is de welvaart in Chili nog zeer ongelijk verdeeld. “Het gemiddelde inkomen is nog niet de helft van dat van het armste EU-land, Portugal. Er is geen land bovendien waar de verdeling van het inkomen zo scheef is als in Chili, slechts een derde van de arbeiders heeft een menswaardige baan. 85 procent van de bevolking heeft onvoldoende inkomen om in de eerste levensbehoeften te kunnen voorzien”. (Cademartori bij Gelauff, http://www.noticias.nl/achtergrond_artikel.php?id=919)

Democratie?

Nu zijn er in januari 2006 weer verkiezingen geweest waarbij – weer – de Concertación heeft gewonnen. Nu niet met een oude conservatieve man aan de leiding maar een gescheiden, ongelovige vrouw met frisse ideeën op sociaal vlak. Michelle Bachelet zegt meer onderwijs en meer werk te willen creëren. De ernstige ongelijkheid in het land moet verminderen en de veiligheid moet omhoog.

Aan de vruchten kent men de boom, maar misschien moet deze boom nog even groeien voor ie op krachten is. Want nog steeds zijn bijboorbeeld vrouwenrechten slecht geregeld en is abortus 100% verboden. Het economisch beleid zal ook wel neo-liberaal blijven. Chili was een van de eerste landen dat het ALCA tekende. Na de eerste 100 dagen (waarna een Chileense president verantwoording moet afleggen in het parlement) was er nog niet veel veranderd. Een paar bealngrijke veradneringen zijn in elkg eval doorgevoerd:

  • Beter onderwijs zit er aan te komen dankzij de masssale scholieren- en studentenprotesten. De oude wetgeving van onder Pinochet had goed onderwijs voor de rijken en wie dat niet kon betalen moest maar zien wat ie kreeg. Da wordt nu enigszins hervormd
  • Dankzij de voortdurende inzet van gemeenschapsleiders van de Mapuche en van een socialistische senator lijkt er nu ook eindelijk enig schot te komen in het herzien van (de toepassing) van de anti-terrorisme-wet – een andere erfenis van de dictatuur, waardoor je wanneer deze wordt toegepast fors hogere strafffen krijgt dan anders. Anno 2008: veel inspanning, weinig resultaat
  • En Bachelet noemde uit zichzelf dat discriminatie op grond van geslacht of seksuele voorkeur nu ook eens uit moet zijn. In elk geval ondersteunt Chili de verklaring van de Algemene Vergadering van de VN voor gelijke rechten voor HLBT. Er lijkt echt beweging te zitten in de erkening van HLBT-rechten aldaar.

Hopelijk kan het land na Bachelet zonder Concertación toe en kunnen de partijen op eigen krachten meerderheden sluiten. Waarbij ik uiteraard hoop dat het land verder naar links opschuift. Verandering is onderweg, al is het vaak meer ondanks dan dankzij de regering. Zeker nu in 2010 Piñera a.k.a. Piraña heeft gewonnen, de Chileense Berlusconi.

Mapuche

De Mapuche zijn de oorspronkelijke bewoners van zuid-Chili en Argentinië en worden zoals zoveel inheems volken nog steeds niet serieus genomen. Hun rechten worden nog steeds veelal met voeten getreden. Op hoog niveau waren er een paar verbeteringen onder de regering Bachelet die o.m. een regerinslid van Mpacueh herkomst aanstelde. Ter plekke in Araucanië (zoals het zuiden ook wel heet) is het nog steeds aanpassen of vervolgd worden. Grot4e delen land zijn onder Pinchetverkocht of weggeven aan grote bosbouwbedrijven die de vruchtbare grond met veelal uniekeflora vernielen door er alleen eucalyptus te verbouwen die de lagere vegetatie verstikt wanneer z’n bladeren vallen. Inmiddels heeft Chili ook het ILO verdrag over inheemse rechten ondertekend maar de verwachting is dat er niet veel  verbetering zal optreden voorlopig.

Queer Chili

Onderweg in Chili heb ik kennisgemaakt met enige groepen die zich inzetten voor een verbetering van de situatie van holebi’s en transgenders. Dat begon met mijn broertje Andrés Rivera van OTD, die de eerste trans-activist was om een internationale mensenrechtenprijs in ontvangst te nemen: de Felipe de Souzaprijs van IGLHRC. Later leerde ik Fracno Fuica kennen, activist in Osorno en catief bij CUDS, een queer studentengroep die onder meer het blad Torcida (queer) uitgeven. Ht nulnummer daarvan bevatte briljante stukken over het leven in Chili en over queer theorie zoals stukken van Beatriz Preciado.

Links (naar thema)

Algemeen

Politiek

Mapuche

Fietsen

Share and Enjoy:
  • Print
  • Digg
  • Sphinn
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Mixx
  • Google Bookmarks
  • Blogplay
  • Hyves
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Twitter
Comments are closed.